Çocuk İçin Günlük Menü Planlama

Çocukların sağlıklı büyüyüp gelişebilmeleri için bu dönemde doğru beslenme alışkanlığı kazanmaları çok önemlidir. Çocuğa hazırlanacak menünün besin değeri, içeriği, sunma biçimi, yemeklerin birbiri ile uyumu önceden belirlenmelidir.

Yemeğin çocuk tarafından sevilerek tüketilmesi için yemeğin kokusu, rengi, lezzeti önem taşır. Yemediği, sevmediği bir yemek değişik şekilde sunulabilir.

Menü planlanırken şu noktalara dikkat edilmesi gerekir;
•Menü, çocuğun yaşına uygun olmalıdır.
•Aynı besinleri sık sık vermemeli, değişik pişirme yöntemleri uygulanmalıdır.
•Mevsim sebze ve meyvelerinin kullanılmasına dikkat edilmelidir.
•Menü, çocukların enerji ve besin öğelerini karşılayabilecek nitelikte olmalıdır.
•Menüde yeni yiyeceklere yer verilerek tanımadığı besinleri de tanıması sağlanmalıdır.
•Menüde her besin grubundan yeterli miktarda bulundurulmasına özen gösterilmelidir.
•Çocuğun yemek istemediği bir besinde ısrar edilmemeli az miktarda bir başka yemeğe garnitür olarak konularak alışması sağlanmalıdır.

1-) Yemek Listesinde Yer Alacak Besinler (Besin Grupları)

Çocuğun günlük beslenmesinde, temel besinlerden yeteri kadar bulunması gerekir. Temel besinlerden biri eksik olursa, çocuk dengeli beslenmiyor demektir. Çünkü temel besin maddeleri ancak birlikte alınırsa beden gelişmesini büyümesini ve işlemesini sağlar.

Mesela vücüda yeteri kadar D vitamini alınmaması, kalsiyum emilmesine mani olur. Yine bazı madensel maddelerin eksikliği kansızlığa, diş ve kemiklerin kötü gelişmesine sebep olur.

6 yaşına kadar, çocuklara daha çok hayvansal kaynaklı protein verilmelidir. Ayrıca bu hızlı büyüme çağında kemiklerin gelişip büyümesi için kalsiyum ve fosfor ihtiva eden süt, yoğurt, peynir ve et, daima çocukların günlük yemek listelerinde yer almalıdır.

Dengeli beslenme için yiyecekler uzmanlarca 4 temel gruba ayrılmıştır. Her gün, mümkün olduğu takdirde her öğün, çocuk her yiyecek grubundan en az bir yiyecek yemelidir.

1.Grup; Et ve benzeri yiyecekler
Hayvansal besinler, et, balık, tavuk, yumurta, kuru sebzeler, fındık, fıstık, vb.
2.Grup; Süt ve mamülleri
Süt peynir, yoğurt, muhallebi, ayran, vb.
3.Grup; Sebze ve meyveler
Yeşil, sarı, yapraklı, kök sebzeler
4.Grup; Tahıllar, ekmek hamur işleri
Bulgur, prinç, makarna ve kurubaklagiller
(Nohut, fasulye, mercimek, kuru meyveler)

Yukarıdaki gruplamaya yağ ve şekerler alınmamıştır. Çünkü birçok besin maddesinde yağ ve şeker bulunmaktadır. Ayrıca besinlerin hazırlanması sırasında yağ ve şeker kullanılmaktadır. Şeker ve yağın enerji sağlama dışında gelişimde fazla yararı yoktur.

Beslenme bozukluğu olan çocukların, şeker ve şekerli yiyeceklere fazla düşkün olduğu görülmüştür. Şekerli yiyecekler, çocuğun iştahını kapatır. Çocuk yeteri kadar yemediği halde kendini doymuş hisseder. Asıl önemli ve gerekli olan yiyecekleri yiyemez.

Dengeli beslenen ve normal gelişen çocuklarda ise şekerli yiyeceklere karşı isteğin fazla olmadığı görülmektedir.

Kısaca özetlemek gerekirse, 2 – 6 yaş çocuğunun bir günlük yemek listesinde protein, vitamin, mineral maddeleri ihtiva eden besin maddelerinden mutlaka yeteri kadar bulunmalıdır.

2. Öğün Sayısı

Okul öncesi çocuğunda çeşitli besin gruplarından seçilen gıdalar 3 ana öğün ve 2 ara öğün (kahvaltı) de verilir. Çocuğun düzenli yeme alışkanlığı kazanması için öğün saatleri aksamamalıdır. Yemek aralarında şekerleme, pasta, kurabiye gibi yiyecekler çocuğun iştahını kapar ve çocuk öğünlerde yeterli gıda alamaz
Sabah kahvaltısı günün en önemli öğünüdür. Kahvaltı yapmamak uzunca bir süre aç kalmak demektir ve organizmanın sağlıklı çalışmasını engeller.

Öğün atlamak, sonraki öğünde daha fazla besin tüketimine neden olur. Günlük besin ihtiyacı en az üç öğüne paylaştırılarak dengeli beslenme sağlanmış olur.

Çeşitli besin gruplarından, çocuğa uygun miktarda hazırlanmış sabah kahvaltısı, öğle yemeği, ikindi kahvaltısı ve akşam yemeği her gün düzenli olarak belirli saatlerde hazırlanmalıdır. Çocukta olumlu beslenme alışkanlığının kazandırılmasının ilk şartı budur.

Bu yaş grubundaki çocuklar artık yetişkinler için hazırlanan yiyecekleri yiyebilirler. Ancak acılı, baharatlı yemekler, kızartmalar çocuk için uygun olmayabilir. Çocuğun dişleri henüz tamamlanmamışsa katı ve sert yiyecekler ezilir ve yumuşatılarak verilir.

3. Günlük Yemek Listesi Hazırlamada Temel İlkeler

Yeterli ve dengeli beslenmeyi sağlamak sağlığa zararlı duruma gelmesini ve artıklar yolu ile besin israfının önüne geçmek için ailenin veya grubun beslenmesinin günlük planlamasını iyi yapmak gerekir.

Amaca uygun yemek planlamak (mönü) için;
1.) Beslenecek çocuğun veya grubun günlük kalori ihtiyacının çok iyi hesaplanması,
2.) Besin ihtiyacına göre her besin grubundan alınması,
3.) Besinlerin hazırlanmasında temizlik ve sağlık kurallarına dikkat edilmesi,
4.) Besinlerin hazırlanmasında lezzetine ve görünüşüne önem verilmesi,
5.) Birbirini tamamlayan besinlerin seçimi,
6.) Grup için menü hazırlamada ölçülerin tespit edilmesi,

4.) Okul Öncesi Çocuğu Yiyecekleri

Okul öncesi çapında, çocuğun bütün besin maddelerinden (protein, karbonhidrat, mineral maddeler, vitaminler, su ) yeteri kadar verilmelidir.

Okul öncesi çocuğun beslenmesinde baharatlı, ekşili, acılı, asitli yiyeceklere yer verilmemelidir. Ayrıca iştahı kapatan, demir emilimine mani olan çikolata, şeker gibi maddelerin alışkanlık haline dönüşmesine fırsat verilmemelidir.

Yemek aralarının uzun olması nedeniyle okul öncesi çağının 3 öğün yerine 5 öğün yemek yemesi planlanmalıdır. Burada sabah, öğle, akşam yemeklerine ilave olarak aralarda meyve, süt, meyve suları , ayran, pasta, bisküvi gibi yiyeceklerle çocuk beslenmesi takviye edilmelidir.

Okul öncesi kurumlarda yemek listeleri planlanırken de yukarıdaki hususlar dikkate alınmalıdır.

Tablo 3; Günlük Yemek Planlama Çizelgesi

Yiyecek Grubu 1 Yaş 2 – 3 Yaş 4 – 6 Yaş
Süt ve mamülleri peynir, yoğurt, ayran 1 bardak süt veya muhallebi 1 bardak süt muhallebi 2 – 3 bardak süt muhallebi
Et – Balık –
Tavuk Yumurta 1 Y kaşığı
1 yumurta 2 Y kaşığı
1 yumurta 3 – 4 Y kaşığı
1 yumurta
Meyve ve sebzeler
C vitaminli meyve 1/3 bardak
meyve suyu 1/3 bardak potakal suyu 2/3 domates 1/3 bardak potakal suyu 2/3 domates
Sebzeler 2 Y kaşığı 3 Y kaşığı 3 – 4 Y kaşığı
Patates 2 Y kaşığı 3 Y kaşığı 4 Y kaşığı
Ekmek 1 – 1.5 dilim 2 dilim 3 – 4 dilim
Tahıllar, pilav, makarna, börek, bulgur 1 Y kaşığı 2 – 3 Y kaşığı 4 Y kaşığı
Yağlar Yemeklerde alınan yeterlidir. Ayrıca ekmeğe sürülerek verilebilir.

Tablo 4; Anaokulu için Haftalık Yemek Listesi

Günler Sabah Öğle İkindi
Pazartesi Süt, zeytin, yağ, reçel, ekmek Etli patates, havuç salatası, meyve Süt, bisküvi
Salı Çay, peynir, yağ ekmek Mercimek çorba, kıymalı türlü, sütlaç Kurabiye
Çarşamba Süt, yağ, yumurta, ekmek Etli nohut, pirinç pilavı, Hoşaf Muhallebi
Perşembe Sütlü çay, peynir ekmek Kıymalı börek, ıspanak
( etli ), yoğurt Meyve
Kek
Cuma Çay, yağ, zeytin, yumurta, ekmek Mantı, yoğurt, havuç salatası, meyve Meyve suyu, bisküvi

Tablo 5; Anaokulu İçin Haftalık Yemek Listesi

Günler Sabah Öğle İkindi
Pazartesi Süt, zeytin, yumurta, ekmek Tarhana çorbası, kıymalı ıspanak veya semiz otu, yoğurt, makarna, meyve Kuru üzüm, Leblebi
Salı Süt, peynir, yağ, reçel ekmek Köfte veya balık, salata, helva Meyve kek
Çarşamba Çay, yağ, yumurta, ekmek Etli fasülye, pilav (şehriyeli) salata, yoğurt Meyve suyu, bisküvi
Perşembe Süt, zeytin, peynir, ekmek Ekşili köfte, patates, meyve Çay, yağlı reçelli ekmek
Cuma Ihlamur, peynir, yağ, reçel, ekmek Kıymalı mercimek, makarna, salata, hoşaf Şekerli yoğurt veya ayran, börek